Co to jest polityka monetarna? Wyjaśnienie i przykłady

Szczegóły: Autor: Sebastian - Prombank; Kategoria: Gospodarka

O polityce monetarnej kraju

Polityka monetarna to działania banku centralnego, który wpływa na koszt pożyczania pieniędzy, aby utrzymywać stabilność cen. Jej skutki możesz odczuć choćby przy zaciąganiu kredytu albo zakładaniu lokaty. Decyzja ogłoszona po posiedzeniu banku centralnego stopniowo przekłada się więc na domowy budżet. Zobaczmy, jak działa ten mechanizm i co można wyjaśnić na prostych przykładach.

Polityka monetarna w skrócie

Polityka monetarna wpływa na koszt pożyczania pieniędzy, aby pomagać w utrzymywaniu stabilności cen.
W Polsce wysokość stóp procentowych NBP ustala Rada Polityki Pieniężnej.
Cel inflacyjny NBP wynosi 2,5% w średnim okresie, z przedziałem odchyleń ±1 punkt procentowy.
Ekspansywna polityka monetarna pobudza aktywność gospodarczą przez łagodniejsze warunki finansowania.
Restrykcyjna polityka monetarna ogranicza popyt, aby zmniejszyć presję na wzrost cen.
Spadek inflacji nie oznacza automatycznego spadku cen – przy dodatniej inflacji nadal rosną, tylko wolniej.

Co to jest i na czym polega polityka monetarna?

Polityka monetarna i polityka pieniężna oznaczają to samo. W Polsce jej podstawowym celem jest stabilność cen. Dzięki niskiej, stabilnej inflacji łatwiej planować wydatki, ponieważ wartość pieniędzy nie zmienia się gwałtownie. Nie oznacza to jednak, że cena każdego produktu ma pozostawać bez zmian.

Jak można wpływać na ceny z poziomu banku centralnego? Przede wszystkim przez warunki, na jakich pożycza się pieniądze. Wyższe oprocentowanie może zniechęcać do finansowania zakupów kredytem. Niższe potrafi ułatwić podjęcie takiej decyzji, choć samo w sobie nie gwarantuje większego zainteresowania pożyczaniem. W ten sposób zmienia się skłonność do wydawania pieniędzy, a wraz z nią presja na wzrost cen.

Bank centralny nie ustala jednak ceny chleba w piekarni ani nie decyduje za Ciebie, czy w tym miesiącu kupisz nową rzecz. Oddziałuje pośrednio... Zmiana kosztu kredytu wpływa na decyzje kupujących, a przedsiębiorstwa dostosowują do popytu swoje ceny. Dlatego polityka pieniężna wpływa na całą gospodarkę, choć jej skutki nie są jednakowe dla każdego gospodarstwa domowego.

Kto odpowiada za politykę pieniężną w Polsce?

W Polsce politykę pieniężną prowadzi Narodowy Bank Polski, czyli nasz bank centralny. Decyzje o wysokości jego stóp procentowych podejmuje Rada Polityki Pieniężnej, w skrócie RPP. To organ NBP, który ustala również coroczne założenia polityki pieniężnej. Gdy słyszysz w wiadomościach, że Rada pozostawiła stopy bez zmian, to także jest decyzja – utrzymanie dotychczasowych warunków zamiast ich zmiany.

Radzie przewodniczy prezes NBP, a oprócz niego zasiada w niej dziewięciu członków. Prezes nie podejmuje więc tych decyzji samodzielnie... Są one wynikiem głosowania. Realizacją uchwał RPP zajmuje się Zarząd NBP, który kieruje działalnością banku centralnego. Warto rozróżniać te role, zwłaszcza gdy wypowiedź pojedynczego członka Rady przedstawiana jest jako zapowiedź zmiany stóp. Jego opinia nie stanowi jeszcze decyzji całego organu.

Po co bank centralny zmienia stopy procentowe?

Zmiana stóp procentowych ma pomóc utrzymać inflację blisko przyjętego celu. W Polsce wynosi on 2,5% w średnim okresie, z przedziałem odchyleń o szerokości ±1 punktu procentowego. Ten przedział uwzględnia, że inflacja może się wahać. Nie oznacza jednak, że bank centralny może dowolnie wybierać cel między 1,5% a 3,5%. Cel inflacyjny NBP pozostaje na poziomie 2,5%.

Decyzja zależy również od tego, co może wydarzyć się w gospodarce za kilka miesięcy. Jeżeli prognozy wskazują na utrzymywanie się nadmiernej inflacji, bank centralny może podnieść stopy, aby ograniczyć popyt i osłabić presję na dalsze podwyżki cen. Gdy natomiast gospodarce grozi zbyt niska inflacja, może rozważyć obniżkę.

Samo pogorszenie koniunktury nie przesądza więc o cięciu stóp... Trzeba jeszcze ocenić perspektywy cen. Pobudzanie wydatków przy utrzymującej się wysokiej inflacji mogłoby utrudnić jej obniżenie.

Ekspansywna polityka monetarna – przykład obniżki stóp

Ekspansywna polityka monetarna ma pobudzać aktywność gospodarczą przez łagodniejsze warunki finansowania. Jednym ze sposobów jest obniżanie stóp procentowych. Tańszy kredyt może zachęcić firmy do inwestowania, a gospodarstwa domowe do większych zakupów. Mechanizm wpływu niższych stóp na wydatki opiera się właśnie na zmianie opłacalności takich decyzji.

Wyobraźmy sobie gospodarkę, w której inflacja pozostaje poniżej celu, a zamówień w firmach ubywa. Bank centralny obniża główną stopę z 5% do 4%. To umowny przykład pokazujący kierunek działania. Po pewnym czasie banki mogą zaproponować klientom niższe oprocentowanie kredytów.

Przedsiębiorca, który wcześniej odkładał zakup maszyny ze względu na wysokie odsetki, może teraz uznać, że sfinansowanie inwestycji kredytem będzie dla niego opłacalne. Składa zamówienie, więc producent maszyny otrzymuje dodatkowy przychód. Tak pojedyncza decyzja stopniowo przekłada się na aktywność innych firm. Ale sam tańszy kredyt nie wystarczy... Przy braku perspektyw sprzedaży przedsiębiorca może nadal odłożyć inwestycję.

Warto też odróżnić obniżkę stóp od całkowicie ekspansywnej polityki. Cięcie oznacza łagodzenie warunków, lecz ich wcześniejsze zaostrzenie mogło być na tyle silne, że nadal ograniczają popyt.

Restrykcyjna polityka monetarna – przykład walki z inflacją

Restrykcyjna polityka monetarna działa w przeciwnym kierunku: ogranicza popyt, aby zmniejszyć presję inflacyjną. Zwykle kojarzy się z podwyżkami stóp procentowych. Wyższy koszt finansowania sprawia, że część planowanych wydatków przestaje się opłacać. Jednocześnie oszczędzanie może stać się atrakcyjniejsze.

Załóżmy, że inflacja utrzymuje się wyraźnie powyżej celu, a silny popyt ułatwia przedsiębiorstwom podnoszenie cen. Bank centralny podwyższa główną stopę z 4% do 5%. Ponownie są to liczby przyjęte wyłącznie do przykładu.

Rodzina planująca remont na kredyt otrzymuje droższą ofertę i postanawia odłożyć część prac. Kiedy podobną decyzję podejmuje wiele gospodarstw domowych, firmy remontowe otrzymują mniej zleceń, przez co mają mniejsze możliwości dalszego podnoszenia cen swoich usług. Nie muszą od razu obniżać cenników... Mogą po prostu zrezygnować z kolejnej podwyżki. Tak słabszy popyt pomaga ograniczać tempo wzrostu cen.

Taka polityka ma jednak koszt. Ograniczenie wydatków może osłabić wzrost gospodarczy, a przy silnym spadku zamówień pogorszyć sytuację na rynku pracy. Dlatego skala zaostrzenia wymaga ostrożnej oceny.

Jak polityka monetarna wpływa na ratę kredytu?

Najwięcej zależy od rodzaju oprocentowania. Przy zmiennym oprocentowaniu rata zależy zwykle od wskaźnika referencyjnego oraz marży banku. Decyzje RPP wpływają na warunki rynkowe, ale termin przeliczenia Twojej raty wynika z umowy. Obniżka stóp nie musi więc oznaczać niższej płatności już w kolejnym miesiącu.

Zobaczmy przykład... Do spłaty pozostaje 300 tys. zł, a okres kredytowania wynosi jeszcze 25 lat. Przy oprocentowaniu 7% rocznie rata równa wynosi około 2120 zł. Skąd taka kwota? Odsetki za pierwszy miesiąc to 300 000 zł x 7% / 12, czyli 1750 zł. Pozostałe około 370 zł służy spłacie pożyczonego kapitału. Gdyby płacić wyłącznie odsetki, zadłużenie w ogóle by nie malało. W kolejnych ratach stopniowo zmniejsza się część odsetkowa, a rośnie część kapitałowa.

Jeżeli oprocentowanie kredytu spadnie do 6% rocznie, przy takim samym zadłużeniu i pozostałym okresie spłaty rata obniży się do około 1933 zł. Różnica to około 187 zł miesięcznie. Obie raty obejmują spłatę kapitału oraz odsetki, bez dodatkowych opłat.

A co ze stałym lub okresowo stałym oprocentowaniem? W okresie jego obowiązywania zmiana stóp rynkowych sama nie zmienia oprocentowania kredytu. Dotyczy to zarówno podwyżek, jak i obniżek.

Czy polityka monetarna oznacza drukowanie pieniędzy?

Nie każda decyzja banku centralnego wiąże się z tworzeniem nowych pieniędzy. Podwyżka stóp procentowych nie oznacza przecież uruchomienia drukarni. Zresztą duża część pieniądzy ma postać zapisów na rachunkach. Pieniądz bankowy powstaje m.in. podczas udzielania kredytu, gdy bank zapisuje odpowiednią kwotę na koncie klienta. Możliwości takiej kreacji ograniczają przepisy oraz sytuacja finansowa banku.

Bank centralny może natomiast tworzyć pieniądz elektronicznie, np. przy skupie obligacji w ramach luzowania ilościowego. Płaci za nie nowo utworzonym pieniądzem banku centralnego, zwiększając rezerwy banków. Taki skup może obniżać długoterminowy koszt finansowania i pobudzać wydatki.

Potoczne „drukowanie pieniędzy” opisuje więc tylko część możliwych działań... I nawet wtedy zwykle nie ma nic wspólnego z produkowaniem papierowych banknotów.

Dlaczego ceny nie reagują od razu na zmianę stóp?

Między decyzją banku centralnego a reakcją gospodarki upływa czas. Najpierw zmieniają się warunki finansowania, później ludzie dostosowują wydatki. Firma, która zauważy słabszą sprzedaż, może przez pewien czas utrzymywać dotychczasowy cennik, zanim zdecyduje się ograniczyć podwyżki lub zaoferować klientom rabaty. Ten proces trwa wiele miesięcy, a pełniejsze skutki polityki pieniężnej mogą ujawniać się przez kilka kwartałów. Nie ma jednego terminu wspólnego dla każdej gospodarki.

Do tego wyższe stopy nie usuną nagle niedoboru surowców ani nie naprawią przerwanych dostaw. Mogą jednak ograniczać dalsze rozprzestrzenianie się podwyżek przez osłabienie popytu. Trzeba też pamiętać o różnicy między spadkiem inflacji a spadkiem cen... Przy niższej, ale nadal dodatniej inflacji przeciętny poziom cen rośnie, tylko wolniej. Powrót do wcześniejszych cen nie jest więc automatycznym następstwem skutecznej walki z inflacją.

Polityka monetarna a fiskalna – czym się różnią?

Polityka monetarna wpływa przede wszystkim na warunki finansowania w gospodarce. Z kolei polityka fiskalna dotyczy podatków oraz wydatków publicznych. Za tę drugą odpowiadają władze państwowe, a decyzje budżetowe wymagają udziału parlamentu.

Przykład? Obniżka stóp procentowych jest działaniem monetarnym. Zwiększenie wydatków budżetowych na budowę dróg należy do polityki fiskalnej. Oba działania mogą pobudzać gospodarkę, ale wykorzystują inne narzędzia.

Te dwa rodzaje polityki mogą się wspierać albo wzajemnie osłabiać... Jeżeli państwo mocno zwiększa wydatki w okresie wysokiej inflacji, może dodatkowo pobudzać popyt, podczas gdy bank centralny próbuje go ograniczyć podwyżkami stóp. Znaczenie ma jednak sposób wydawania pieniędzy, ponieważ nie każdy wydatek publiczny jednakowo wpływa na ceny.

Co decyzje banku centralnego oznaczają dla Ciebie?

Przy ocenianiu decyzji o stopach procentowych warto patrzeć na własną umowę kredytową, ponieważ ta sama podwyżka może zupełnie inaczej wpłynąć na dwa gospodarstwa domowe. Oszczędzający również odczują ją inaczej niż osoby spłacające zmiennie oprocentowany kredyt. Sama informacja o obniżce nie oznacza natomiast, że wszystko zaraz potanieje... Lepiej traktować ją jako zmianę warunków, której skutki będą stopniowo ujawniały się w gospodarce.

Polityka monetarna – pytania i odpowiedzi

Co to jest polityka monetarna?
Polityka monetarna to działania banku centralnego wpływające na warunki finansowania w gospodarce, przede wszystkim w celu utrzymania stabilności cen.

Kto prowadzi politykę monetarną w Polsce?
Politykę monetarną prowadzi Narodowy Bank Polski. Wysokość jego stóp procentowych ustala Rada Polityki Pieniężnej, której uchwały realizuje Zarząd NBP.

Czym różni się ekspansywna polityka monetarna od restrykcyjnej?
Ekspansywna polityka monetarna ma pobudzać aktywność gospodarczą przez łagodniejsze warunki finansowania. Restrykcyjna ogranicza popyt, aby osłabić presję inflacyjną.

Czy obniżka stóp procentowych zawsze zmniejsza ratę kredytu?
Nie, wpływ obniżki zależy od rodzaju oprocentowania oraz zasad zapisanych w umowie. Przy stałym oprocentowaniu sama zmiana stóp nie obniża raty w okresie jego obowiązywania.

Czy polityka monetarna polega na drukowaniu pieniędzy?
Nie, może opierać się na zmianach stóp procentowych, a tworzenie pieniądza elektronicznego przy skupie obligacji jest tylko jednym z możliwych działań.

Dlaczego podwyżka stóp procentowych nie obniża inflacji natychmiast?
Zmiana kosztu finansowania stopniowo wpływa na wydatki, a dopiero później na decyzje cenowe przedsiębiorstw. Ten proces trwa wiele miesięcy.

Źródła: