Co to jest dług zagraniczny? Przykłady

Szczegóły: Autor: Sebastian - Prombank; Kategoria: Gospodarka

Pożyczone za granicą – kto komu jest winien pieniądze?

Dług zagraniczny to niespłacone zobowiązania mieszkańców i podmiotów danej gospodarki wobec wierzycieli z innych gospodarek. Nie jest więc wyłącznie rachunkiem, który w przyszłości będzie musiał uregulować rząd. Część takiego długu może należeć do prywatnej firmy, która pożyczyła pieniądze na nową fabrykę. Waluta takiej pożyczki sama nie przesądza o jej zagranicznym charakterze... Zobaczmy na przykładach, jak rozpoznać zadłużenie zagraniczne i nie pomylić go z długiem publicznym.

Dług zagraniczny w skrócie

Dług zagraniczny obejmuje niespłacone zobowiązania rezydentów (osób i podmiotów związanych gospodarczo z danym krajem) wobec nierezydentów (osób i podmiotów związanych gospodarczo z innymi krajami).
Może dotyczyć sektora publicznego lub prywatnych przedsiębiorstw.
O zagranicznym charakterze długu decyduje rezydencja stron, a nie waluta.
Obligacje w złotych posiadane przez nierezydenta mogą być składnikiem długu zagranicznego Polski.
Zakup zwykłych akcji przez zagranicznego inwestora sam w sobie nie tworzy długu zagranicznego.

Co oznacza dług zagraniczny i kto go zaciąga?

W statystyce używa się określeń „rezydent” i „nierezydent”. Rezydent jest związany swoim centrum interesów ekonomicznych z daną gospodarką. Nierezydent należy pod tym względem do innej gospodarki. Jeśli pierwszy ma wobec drugiego niespłacone zobowiązanie dłużne, powstaje zadłużenie zagraniczne.

Takie zobowiązania może zaciągać rząd, ale również przedsiębiorstwo, które decyduje się na finansowanie działalności bezpośrednio u wierzyciela będącego rezydentem innego kraju. W statystyce uwzględnia się też sektor bankowy, a zadłużenie może dotyczyć gospodarstw domowych.

Musi istnieć obowiązek przyszłej spłaty kapitału lub odsetek. Nie każdy zagraniczny inwestor jest zatem wierzycielem... Zakup zwykłych akcji polskiej spółki oznacza nabycie udziału w jej własności. Sam w sobie nie tworzy długu zagranicznego.

Przykłady długu zagranicznego

Poniższe przykłady są hipotetyczne. Podane kwoty nie opisują aktualnego zadłużenia Polski.

Obligacje skarbowe w rękach zagranicznego funduszu. Fundusz będący rezydentem Niemiec kupuje polskie obligacje skarbowe o wartości 10 mln zł, a zainwestowane środki mają zostać zwrócone po określonym czasie. Takie zobowiązanie zalicza się do zadłużenia zagranicznego Polski, mimo że obligacje są wyrażone w złotych.

Kredyt firmy od banku za granicą. Polska spółka zaciąga 2 mln euro kredytu bezpośrednio w banku będącym rezydentem Francji. Dopóki zobowiązanie pozostaje niespłacone, powiększa zadłużenie zagraniczne polskiej gospodarki. To jednak nadal dług spółki – sam fakt pożyczenia pieniędzy za granicą nie przenosi go na państwo.

Odroczona zapłata za import. Przedsiębiorstwo z Polski odbiera maszynę od czeskiego dostawcy, ale zgodnie z umową zapłaci za nią dopiero za 60 dni. Do czasu zapłaty istnieje zobowiązanie wobec nierezydenta. To kredyt handlowy... choć firma nie podpisała umowy kredytu bankowego.

Przykład mniej oczywisty? Depozyt nierezydenta w polskim banku. Dla właściciela rachunku jest oszczędnością, natomiast dla banku stanowi zobowiązanie do zwrotu pieniędzy. Taki depozyt również może być składnikiem zadłużenia zagranicznego.

Dług zagraniczny a dług publiczny – czym się różnią?

Dług publiczny opisuje zadłużenie sektora publicznego, a dług zagraniczny – zobowiązania rezydentów wobec nierezydentów. Pierwszy podział dotyczy więc tego, kto jest dłużnikiem, natomiast drugi zależy od relacji między gospodarką tego dłużnika a gospodarką jego wierzyciela.

Te kategorie częściowo się pokrywają. Obligacja skarbowa w posiadaniu nierezydenta może jednocześnie należeć do długu publicznego i zagranicznego. Obligacja posiadana przez krajowego rezydenta pozostaje długiem publicznym, ale nie stanowi z tego tytułu zadłużenia zagranicznego.

Z prywatnym kredytem spółki jest odwrotnie... Może należeć do zadłużenia zagranicznego, mimo że nie jest zobowiązaniem sektora publicznego. Nie należy zatem dodawać całego długu publicznego do całego zagranicznego, ponieważ część zobowiązań zostałaby policzona dwa razy.

W publikacjach spotkasz państwowy dług publiczny oraz dług sektora instytucji rządowych i samorządowych według metodologii unijnej. Ich zakresy różnią się.

Kiedy zadłużenie uznaje się za zagraniczne?

Najważniejsza jest rezydencja ekonomiczna obu stron. Firma działająca w Polsce może być polskim rezydentem, nawet jeśli jej właściciel mieszka za granicą i tam ma centrum interesów ekonomicznych.

Dlatego zagraniczna marka banku nie przesądza, że udzielony przez niego kredyt będzie długiem zagranicznym. Jeśli kredytodawcą jest bank będący polskim rezydentem, zobowiązanie krajowego klienta nie staje się zagraniczne tylko przez pochodzenie kapitału właściciela.

Znaczenie ma także istnienie zobowiązania. Przyznany, lecz niewykorzystany limit kredytowy nie oznacza jeszcze długu w pełnej wysokości. Do statystyki nie wpisuje się automatycznie pieniędzy, których kredytobiorca dotąd nie otrzymał... To różnica między możliwością pożyczenia a faktycznym zadłużeniem.

Czy dług zagraniczny musi być w obcej walucie?

Nie. Dług zagraniczny może być wyrażony w złotych. Pokazuje to opisany wcześniej przykład polskich obligacji skarbowych, które zostały wyemitowane w złotych, a następnie znalazły się w posiadaniu funduszu będącego nierezydentem. Odwrotna sytuacja też jest możliwa: kredyt w euro od krajowego rezydenta nie staje się przez samą walutę zadłużeniem zagranicznym.

Waluta wpływa jednak na ryzyko spłaty... Załóżmy, że firma musi oddać 100 tys. euro, a środki na spłatę uzyskuje w złotych. Przy kursie 4 zł za euro potrzebuje 400 tys. zł. Gdy kurs rośnie do 4,50 zł, ta sama kwota kapitału wymaga już 450 tys. zł.

Obliczenie pomija odsetki i koszty wymiany walut. Pokazuje jednak, dlaczego osłabienie złotego może zwiększyć ciężar zobowiązania w euro. Jeśli firma zarabia również w euro, dopasowanie waluty wpływów do spłaty może ograniczać jej narażenie na zmiany kursu.

waluty

Dlaczego państwa i firmy pożyczają pieniądze za granicą?

Zagraniczny wierzyciel może udostępnić pieniądze potrzebne na inwestycję, której przedsiębiorstwo nie jest w stanie w danym momencie sfinansować wyłącznie z bieżących środków. Firma nie musi wtedy przez lata odkładać całej kwoty na budowę zakładu. Zakłada, że przyszłe wpływy pozwolą obsługiwać zobowiązanie.

Dla państwa istotne może być pozyskanie finansowania potrzeb budżetowych albo spłaty zapadającego długu. Większa grupa inwestorów poszerza możliwości pożyczania. Czasem znaczenie mają korzystniejsze warunki, choć zagraniczne finansowanie nie jest z definicji tańsze. Pożyczone środki mogą wspierać rozwój, ale sam dopływ pieniędzy go nie gwarantuje... Gdy finansowana inwestycja daje zbyt małe wpływy, obowiązek spłaty pozostaje. Trudności mogą też pojawić się wtedy, gdy dłużnik liczy na kolejny kredyt, a wierzyciele nie chcą już go udzielić.

Dług zagraniczny – pytania i odpowiedzi

Co to jest dług zagraniczny prostymi słowami?
To niespłacone zobowiązania podmiotów danej gospodarki wobec wierzycieli będących nierezydentami. Mogą je zaciągać zarówno instytucje publiczne, jak i prywatne firmy.

Czy dług zagraniczny i dług publiczny oznaczają to samo?
Nie, ponieważ dług publiczny dotyczy sektora publicznego, a zagraniczny opisuje zobowiązania rezydentów wobec nierezydentów. Część zobowiązań należy do obu kategorii.

Czy dług zagraniczny może być w złotych?
Tak, np. gdy polskie obligacje skarbowe wyrażone w złotych posiada fundusz będący nierezydentem.

Czy kredyt w euro zawsze jest długiem zagranicznym?
Nie, sama waluta nie wystarcza. Kredyt w euro udzielony polskiemu rezydentowi przez bank będący polskim rezydentem nie spełnia kryterium zadłużenia zagranicznego.

Czy prywatna firma może zwiększać dług zagraniczny Polski?
Tak, jeśli jako polski rezydent zaciąga zobowiązanie dłużne wobec nierezydenta, np. kredyt od banku za granicą.

Czy niezapłacona faktura za import może być długiem zagranicznym?
Tak, zobowiązanie wobec zagranicznego dostawcy z odroczonym terminem zapłaty może stanowić kredyt handlowy zaliczany do zadłużenia zagranicznego.

Czy duży dług zagraniczny oznacza niewypłacalność kraju?
Sama kwota nie wystarcza do takiej oceny. Trzeba uwzględnić możliwości spłaty, a także terminy zapadalności zobowiązań.

Źródła: