Cullinan – największy diament na świecie i jego historia

Największy diament świata i jego historia

 

Historia jednego kamienia potrafi zaskoczyć bardziej niż niejeden film przygodowy. Cullinan, największy diament na świecie, nie pojawił się przecież w gablocie muzeum od razu. Najpierw leżał głęboko pod ziemią nie wiadomo przez ile lat. Potem nagle ktoś go dostrzegł. I od tego momentu wszystko przyspieszyło. Podróże, decyzje, ryzyko, a na końcu królewskie insygnia. Jak do tego doszło?

 

Najważniejsze informacje o diamencie Cullinan

• Największy diament świata – 3106 karatów (621,2 g) w formie surowej.
• Odkryty w 1905 roku w South Africa przez Frederick Wells.
• Podzielony na 105 kamieni – 9 dużych i 96 mniejszych.
• Największy fragment, Cullinan I, ma 530,2 karata i znajduje się w berle królewskim.
• Cullinan II (317,4 karata) umieszczono w koronie Imperial State Crown.
• Proces cięcia trwał około 8 miesięcy i wymagał ogromnej precyzji.
• Do dziś uznawany za najważniejszy diament w historii jubilerstwa.

 

Gdzie i kto odkrył największy diament na świecie?

Historia zaczyna się w miejscu, które dziś nosi nazwę Cullinan, w Republice Południowej Afryki. Na początku XX wieku była to zwyczajna kopalnia "Premier Mine" gdzie każdego dnia wydobywano kamienie o różnej wartości. Nikt raczej nie spodziewał się, że właśnie tam trafi się coś tak ogromnego. A jednak.

26 stycznia 1905 roku pewien pracownik, Frederick Wells, zauważył coś błyszczącego w ścianie wyrobiska. Kamień tkwił zaledwie kilka metrów pod powierzchnią. Około 5 metrów, więc naprawdę płytko jak na takie znalezisko. Początkowo wyglądało to jak kawałek szkła ... albo zwykły refleks światła. Jednak Wells miał przeczucie, podszedł bliżej, wyjął go nożem i wtedy stało się jasne – to nie był zwykły kamień. To był diament. I to jaki.

Surowy Cullinan ważył aż 3106 karatów (621,2 g), co do dziś nie zostało pobite przez inny diament. Sam kamień miał nieregularny kształt, lekko niebieskawy odcień i co ciekawe. .. kilka gładkich powierzchni, które sugerowały, że kiedyś był częścią jeszcze większego kryształu. Trochę trudno to sobie wyobrazić?

Po wydobyciu diament szybko stał się sensacją. Pokazano go publicznie w banku w Johannesburgu – przyszły tłumy, tysiące osób chciały zobaczyć go na własne oczy. I nie ma się co dziwić ... taki widok nie trafia się codziennie.

Co ciekawe, transport diemantu do Europy też miał w sobie nutę sprytu. Wysłano fałszywy pakunek statkiem, pilnowany przez ochronę, żeby zmylić potencjalnych złodziei. A prawdziwy diament? Wysłano go zwyczajnie pocztą, w niewielkim pudełku. Trochę jakby ktoś wysyłał książkę albo dokumenty.

Tak zaczęła się droga największego diamentu na świecie. I to dopiero początek tej historii...

 

Co wyróżnia największy kamień na świecie?

Na pierwszy rzut oka można powiedzieć: rozmiar. I to prawda, ale tylko częściowo ... bo Cullinan wyróżnia się czymś więcej niż samą wagą.

Zacznijmy od liczb, bo one robią wrażenie. Powtórzmy to jeszcze raz. 3106 karatów, czyli 621,2 gramów. To coś, co bardziej przypomina bryłę lodu niż typowy diament. Miał około 10 centymetrów długości, więc spokojnie mieścił się w dłoni. Albo i nie... raczej w dwóch. Ale sama wielkość to dopiero początek.

Ten diament był niemal bezbarwny, z delikatnym, niebieskawym odcieniem. Należy do bardzo rzadkiej grupy kamieni określanych jako typ IIa – czyli takich, które praktycznie nie zawierają zanieczyszczeń. Co to oznacza dla oka? Wyjątkową przejrzystość. Światło przechodzi przez niego w sposób, który trudno pomylić z czymkolwiek innym.

Ciekawostka – wewnątrz znajdowała się niewielka „kieszeń” powietrza. Przy odpowiednim kącie pojawiały się barwne refleksy, trochę jak tęcza zamknięta w środku. To przyciągało uwagę.

Są też ślady jego „przeszłości”. Kilka powierzchni było naturalnie gładkich, jakby już wcześniej coś go rozdzieliło. To sugeruje, że Cullinan mógł być fragmentem jeszcze większego kryształu, który pękł gdzieś głęboko pod ziemią.

Ogólnie przyjmuje się, że Cullinan powstał ponad miliard lat temu, głęboko w płaszczu Ziemi, a później – dzięki procesom geologicznym – został wypchnięty bliżej powierzchni. Tak opisuje to geologia.

Ale … nie wszyscy patrzą na to w identyczny sposób. Wiele osób podchodzi do tych szacunków z dystansem. Wskazują choćby na obecność izotopów węgla, takich jak węgiel-14, który według standardowych modeli powinien zaniknąć w znacznie krótszym czasie (rzędu dziesiątek tysięcy lat, a nie milionów czy miliardów). Pojawia się więc pytanie: jak to pogodzić z tak ogromnym wiekiem diamentów?

Do tego dochodzi jeszcze jeden wątek. Dziś potrafimy tworzyć syntetyczne diamenty, które do złudzenia przypominają naturalne. Zarówno wizualnie, jak i pod względem struktury. Powstają one w warunkach wysokiego ciśnienia i temperatury, odtworzonych w laboratorium. To pokazuje, że sam proces formowania diamentu nie musi trwać niewyobrażalnie długo.

W nurcie kreacjonistycznym pojawia się więc inna interpretacja. Zakłada ona, że diamenty mogły powstać stosunkowo szybko – na przykład podczas gwałtownych wydarzeń geologicznych, takich jak globalny potop. Ogromne ciśnienie, wysoka temperatura, dynamiczne zmiany w strukturze Ziemi. W takim ujęciu to właśnie wtedy miały się formować duże ilości diamentów.

To podejście nie jest częścią głównego nurtu nauki, ale bywa przywoływane jako alternatywne wyjaśnienie. I jak widać – nawet w przypadku jednego kamienia można trafić na różne spojrzenia, zależnie od tego, z jakiej perspektywy się patrzy.

Podział diamentu Cullinan na części

 

Jak Cullinan największy diament na świecie został podzielony na części

Moment, w którym podjęto decyzję o podziale Cullinana, nie był oczywisty. Taki kamień to skarb sam w sobie ... ale dopiero po obróbce mógł pokazać pełnię możliwości. Tylko jak zabrać się za coś tak ogromnego, bez ryzyka zniszczenia?

Zadanie powierzono firmie Joseph Asscher & Co. z Amsterdamu, jednej z najbardziej cenionych w tamtym czasie. Na czele stanął Joseph Asscher – człowiek z ogromnym doświadczeniem, ale nawet dla niego to było coś zupełnie wyjątkowego.

Przygotowania trwały tygodniami. Najpierw dokładne oględziny, analiza struktury, szukanie naturalnych linii, wzdłuż których kamień można rozdzielić. Każdy błąd mógł oznaczać stratę nie do odrobienia. I to dosłownie.

W końcu nadszedł dzień próby. 10 lutego 1908 roku wykonano nacięcie – niewielkie, ale precyzyjne. Pierwsza próba? Nieudana. Stalowe narzędzie pękło. Można sobie wyobrazić napięcie w tej chwili ... cisza, spojrzenia, oddech wstrzymany. Dopiero drugi nóż zrobił to, co trzeba. Jedno uderzenie – i kamień rozdzielił się dokładnie tak, jak zaplanowano.

Później przyszła jeszcze bardziej żmudna część. Szlifowanie, dopracowywanie, wydobywanie kształtów z surowej bryły. Cały proces trwał około ośmiu miesięcy, a pracowano nad nim praktycznie bez przerw – po kilkanaście godzin dziennie.

Z jednego ogromnego diamentu powstało aż 105 kamieni. W tym:

• 9 największych, które zyskały własne nazwy i historię.
• 96 mniejszych brylantów, wykorzystywanych później w biżuterii.
• Kilka drobnych fragmentów, które nie nadawały się do klasycznego szlifu.

Największe z nich trafiły do brytyjskich klejnotów koronnych, inne miały bardziej „prywatne” losy. Ale wszystko zaczęło się właśnie tutaj – od jednego, precyzyjnego uderzenia. Jeden kamień, rozdzielony na wiele części, a wiele z nich żyje dziś własną historią.

 

• Diament Cullinan I

Cullinan I, nazywany też Wielką Gwiazdą Afryki, to największy oszlifowany bezbarwny diament na świecie. Waży 530,2 karatów (106 g) – trudno to sobie wyobrazić, dopóki nie zobaczy się zdjęcia obok ludzkiej dłoni.

Kamień ma charakterystyczny kształt kropli i aż 74 fasety, które odbijają światło z niezwykłą intensywnością. To właśnie dzięki temu robi takie wrażenie, nawet wśród innych klejnotów. Obecnie znajduje się w berle królewskim – dokładniej w Sovereign’s Sceptre with Cross. Co ciekawe, berło musiało zostać przeprojektowane specjalnie pod ten diament.

Jest też pewien smaczek. Cullinan I można wyjąć z berła i nosić jako wisior. W przeszłości tak właśnie robiono – łączono go z innymi kamieniami z tej samej serii, tworząc bardziej osobistą biżuterię.

 

• Diament Cullinan II

Cullinan II, czyli Druga Gwiazda Afryki, to drugi co do wielkości fragment całego kamienia. Waży 317,4 karatów (63,48 g)– mniej niż jego „starszy brat”, ale nadal robi ogromne wrażenie.

Ma bardziej klasyczny, poduszkowy szlif i 66 faset. Światło rozchodzi się po nim miękko, trochę inaczej niż w Cullinanie I, bardziej „głęboko”.

Ten diament znajduje się w samym centrum Imperial State Crown, jednej z najważniejszych koron brytyjskich. Umieszczono go z przodu, dokładnie tam, gdzie wzrok pada jako pierwszy. Ma drobne niedoskonałości – niewielkie rysy czy mikroskopijne uszkodzenia. Ale właśnie to czyni go bardziej „realnym”, mniej idealnym w laboratoryjnym sensie.

Razem z Cullinanem I tworzą duet, który właściwie definiuje całą historię tego niezwykłego diamentu.

 

• Diament Cullinan III

Cullinan III, znany jako Mniejsza Gwiazda Afryki, ma już bardziej „biżuteryjny” charakter. Waży 94,4 karaty (18,88 g) i został oszlifowany w kształt kropli, co nadaje mu lekkości, mimo sporego rozmiaru.

Ten kamień przez lata zmieniał swoje miejsce. Początkowo trafił do korony królowej Marii, ale później zaczęto go wykorzystywać na różne sposoby. Raz jako zawieszka w naszyjniku, innym razem jako część broszy. Często pojawiał się w duecie z Cullinanem IV. Razem tworzyły charakterystyczną kompozycję, którą w rodzinie królewskiej nazywano nieformalnie „Granny’s Chips” (Okruchy Babuni). Trochę żartobliwie... ale nazwa się przyjęła.

 

• Diament Cullinan IV

Cullinan IV to kolejny ważny fragment – mniejszy od poprzednich, ale nadal wyraźny. Waży 63,6 karaty (12,72 g) i ma bardziej geometryczny, kwadratowy szlif, który nadaje mu spokojniejszy, uporządkowany wygląd.

Początkowo osadzono go w koronie królowej Marii, dokładnie u jej podstawy. Później jednak, podobnie jak Cullinan III, zaczął funkcjonować bardziej „niezależnie”. Najczęściej widywano go w formie broszy – właśnie w parze z trójką. To zestawienie ma w sobie coś charakterystycznego. Dwa kamienie, różne kształty, ale razem tworzą spójną całość. Może dlatego tak często wracano do tego połączenia.

 

• Diament Cullinan V

Cullinan V wyróżnia się od razu – ma kształt serca. I to nie jest subtelna forma, raczej wyraźna, zauważalna od pierwszego spojrzenia. Waży 18,8 karata (3,76 g), więc w porównaniu z wcześniejszymi kamieniami jest mniejszy, ale nadal przyciąga uwagę.

Osadzono go w broszy wykonanej z platyny, otoczonej mniejszymi diamentami. Całość powstała z myślą o królowej Marii i była częścią bardziej rozbudowanej biżuterii noszonej przy specjalnych okazjach. Ten kamień często łączono z innymi fragmentami Cullinana. Mógł działać jako centralny element albo jako część większej kompozycji – wszystko zależało od tego, jak zestawiano biżuterię.

 

• Diament Cullinan VI

Cullinan VI jest już wyraźnie mniejszy – ma 11,5 karata (2,30 g), ale nadal pozostaje częścią tej samej historii. Został oszlifowany w formie markizy, czyli wydłużonego kształtu z ostrymi końcami. Taki szlif sprawia, że kamień wydaje się większy, niż wskazywałaby sama liczba karatów.

Ten fragment ma ciekawą drogę. Początkowo trafił do królowej Aleksandry jako prezent, a później znalazł się w kolekcji królowej Marii. Z czasem zaczęto go łączyć z innymi elementami – szczególnie z Cullinanem VIII. Najczęściej pojawia się jako część broszy lub wiszącego elementu większej biżuterii. Nie gra głównej roli, raczej uzupełnia całość.

 

• Diament Cullinan VII

Cullinan VII to kolejny kamień o wydłużonym kształcie – również szlif markizy. Waży 8,8 karata (1,76 g), więc jest jeszcze mniejszy niż poprzedni, ale wcale nie znika w tle.

Został podarowany królowej Aleksandrze, a później trafił do królowej Marii. To właśnie ona nadała mu bardziej wyrazistą formę. Wykorzystała go jako zawieszkę w naszyjniku z diamentami i szmaragdami. I tutaj zaczyna się ciekawa rzecz. Ten diament nie funkcjonuje samodzielnie tak często jak inne fragmenty. Lepiej odnajduje się w połączeniu z kolorowymi kamieniami. Zieleń szmaragdów i chłodny blask diamentu tworzą kontrast, który od razu przyciąga wzrok.

 

• Diament Cullinan VIII

Cullinan VIII to już naprawdę niewielki fragment w porównaniu z wcześniejszymi. Waży około 6,8 karata (1,36 g). Ma podłużny, lekko prostokątny kształt i raczej nie próbuje dominować całej kompozycji.

Najczęściej występuje w duecie z Cullinanem VI. Razem tworzą broszę, w której VIII pełni rolę centralnego elementu, a VI bywa zawieszony poniżej. Prosty układ, ale działa.

 

• Diament Cullinan IX

Cullinan IX zamyka listę głównych fragmentów. Najmniejszy z tej grupy, 4,39 karata (0,878 g) – ale nadal to część największego diamentu, jaki kiedykolwiek znaleziono.

Ma szlif gruszkowy, z wyraźnym zwężeniem ku jednemu końcowi. Dzięki temu dobrze sprawdza się w biżuterii noszonej na co dzień ... jeśli w ogóle można tak powiedzieć o takim kamieniu. Najczęściej występuje jako pierścień. Mały na tle reszty, ale to wciąż Cullinan.

Na tym historia głównych fragmentów się domyka ... choć sam kamień, w pewnym sensie, nadal „żyje” w tych wszystkich częściach.

Cullinan w kawałkach

 

Największe diament świata

Jak już pisaliśmy Cullinan to największy diament jakości klejnotowej, jaki kiedykolwiek wydobyto. Odkryto go w 1905 roku w South Africa, w kopalni Premier. Surowy kamień ważył aż 3106 karatów – czyli 621,2 gram.

Później został podzielony i oszlifowany. W efekcie powstało 105 diamentów – 9 większych i 96 mniejszych. Co ciekawe, łączna masa po obróbce wyniosła nieco ponad jedną trzecią pierwotnej wagi. Reszta „zniknęła” w trakcie cięcia i szlifowania.

Najważniejsze fragmenty już znasz, więc tylko krótkie przypomnienie:

• Cullinan I – 530,2 karatów (106 g), dziś w berle królewskim.
• Cullinan II – 317,4 karatów (63,48 g), osadzony w koronie.
• Cullinan III – 94,4 karaty (18,88 g), wykorzystywany w biżuterii królewskiej.

To jednak nie jedyne ogromne diamenty, jakie znaleziono na świecie. Kilka innych też potrafi zaskoczyć:

• Sewelo – odkryty w Botswana w 2019 roku, ważył aż 1758 karatów (351,6 gramów).
• Lesedi La Rona – również Botswana, 2015 rok, 1109 karatów (221,8 gramów) przed obróbką.
• Excelsior – znaleziony w 1893 roku w South Africa, przez pewien czas był rekordzistą 995,2 karata (199 gramów).
• Star of Sierra Leone – odkryty w Sierra Leone w 1972 roku, 968,9 karata (193,78 gramów).

Każdy z nich robi wrażenie. Ale to właśnie Cullinan wyznaczył punkt odniesienia ... i do dziś trudno go przebić.

 

Tabela największych diamentów na świecie plus Cullinany

Poniżej tabela największych odkrytych diamentów na świecie.

 

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Jak duży był największy diament Cullinan przed obróbką?
Surowy Cullinan ważył 3106 karatów, czyli ponad 600 gramów.

Gdzie znaleziono diament Cullinan?
Został odkryty w 1905 roku w kopalni Premier w South Africa.

Ile części powstało z diamentu Cullinan?
Po obróbce uzyskano 105 kamieni, w tym 9 głównych i 96 mniejszych.

Gdzie znajduje się Cullinan I?
Cullinan I jest osadzony w berle królewskim Sovereign’s Sceptre with Cross.

Czym wyróżnia się Cullinan II?
To drugi największy fragment, który znajduje się w Imperial State Crown.

Czy wszystkie fragmenty Cullinana należą do rodziny królewskiej?
Nie wszystkie – część była w prywatnych kolekcjach, choć najważniejsze należą do korony.

Ile trwało cięcie największego diamentu świata?
Proces trwał około 8 miesięcy i był bardzo wymagający technicznie.

Czy Cullinan to nadal największy diament świata?
Tak, jeśli chodzi o surowy diament jakości klejnotowej – do dziś pozostaje rekordzistą.

 

Źródło

^{https://en.wikipedia.org/wiki/Cullinan_Diamond}