Wypadek w pracy z winy pracownika

Definicja – wynagrodzenie – odszkodowanie – L4 – protokół

 

Wypadek w pracy nigdy nie jest prostą sytuacją. Gdy pojawia się wina pracownika, wszystko zaczyna się mieszać: obowiązki, przepisy, emocje, a nawet to, czy w ogóle przysługuje wynagrodzenie albo L4. Wiele osób zastanawia się wtedy, co dokładnie oznacza taka „wina” i jak wpływa na świadczenia. Warto więc nieco wgłębić się w temat.

 

Wypadek w pracy z winy pracownika – najważniejsze informacje w skrócie

• Wypadek przy pracy to zawsze zdarzenie nagłe, zewnętrzne i związane z pracą - niezależnie od winy pracownika.
• Wina pracownika wpływa nie na definicję wypadku, ale na świadczenia (art. 21 ustawy wypadkowej).
• Lekkie przewinienie nie odbiera prawa do wynagrodzenia ani zasiłku - problemy pojawiają się dopiero przy winie umyślnej lub rażącej.
• L4 jest wystawiane zawsze; różni się tylko wysokość świadczeń.
• Odszkodowanie z ZUS można stracić przy winie ciężkiej, ale przy zwykłym błędzie nadal przysługuje.
• Protokół powypadkowy trzeba sporządzić w 14 dni od zgłoszenia zdarzenia.
• Pracownik może zgłaszać zastrzeżenia do protokołu, jeśli ten sugeruje niewłaściwą winę.

 

Co to jest wypadek w pracy z winy pracownika?

Wypadek przy pracy ma w polskim prawie ma swoją definicję. Nie wystarczy, że coś wydarzy się „w firmie”. Zdarzenie musi spełnić kilka warunków, które są opisane w art. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Zgodnie z nim wypadkiem jest nagłe zdarzenie wywołane czynnikiem zewnętrznym, które doprowadziło do urazu albo śmierci i pozostawało w związku z pracą. Ten związek może mieć kilka form. Nie zawsze jest moment wykonywania zadania przy maszynie. Pracownik może ulec wypadkowi:

• podczas zwykłych obowiązków,
• w trakcie realizacji poleceń przełożonego,
• ale także wtedy, gdy wykonuje coś dla pracodawcy bez formalnego polecenia.

Liczy się to, że działał „na rzecz” firmy. Ciekawa sprawa dotyczy też sytuacji, w której pracownik jest dopiero „w drodze”. Jeżeli jest w dyspozycji pracodawcy, jedzie z zakładu do innego miejsca wykonywania pracy i wtedy dzieje się nieszczęście – również jest to wypadek przy pracy. Tak samo, gdy coś wydarzy się podczas podróży służbowej, chyba że pracownik zachowywał się w sposób zupełnie niezwiązany z wykonywaniem zadań. Ustawa wymienia jeszcze szereg innych przypadków, w których dane zdarzenie traktuje się tak samo jak wypadek przy pracy: szkolenia, staże, prace wykonywane przez zleceniobiorców, a nawet aktywności związane z działalnością pozarolniczą.

W praktyce wygląda to tak, że definicja jest bardzo szeroka, ale i tu pojawia się istotne pytanie. Co wtedy, gdy wypadek wynika z błędu pracownika? Czy to w ogóle coś zmienia? Z punktu widzenia samej definicji: nie. Jeśli spełniono cechy z art. 3, to wypadek jest wypadkiem, nawet jeśli przyczyną był błąd zatrudnionego.

Znaczenie winy pojawia się dopiero później: przy ustalaniu prawa do świadczeń, ocenie stopnia odpowiedzialności, analizie zachowania z punktu widzenia BHP. To tutaj zaczynają działać takie przepisy jak art. 21 ustawy wypadkowej (odmowa świadczeń przy winie umyślnej lub rażącej). Komisja powypadkowa bada więc nie tylko to, co się wydarzyło, ale też dlaczego. Czy pracownik złamał zasady BHP? Czy świadomie ryzykował? A może po prostu popełnił drobny błąd?

Wina pracownika nie usuwa wypadku z definicji – wpływa wyłącznie na skutki prawne. I to jest podstawa na którym opiera się cała dalsza część tematu: wynagrodzenie, L4, odszkodowanie, protokół.

 

Wypadek z winy pracownika a wynagrodzenie – czy wypłata nadal się należy?

Ktoś uległ wypadkowi, ale jednocześnie wie, że zawinił. Czy to oznacza, że wynagrodzenia nie będzie? A może chociaż część? Prawo daje tu całkiem jasną odpowiedź, choć ma kilka wyjątków.

Zasada jest taka: jeśli pracownik nie może pracować z powodu wypadku, to przysługuje Mu wynagrodzenie chorobowe na podstawie art. 92 Kodeksu pracy. Jednak wysokość tego świadczenia zależy od okoliczności. Gdy wypadek jest zwykły tj. bez żadnej winy – pracownik dostaje standardowe 80% płacy. Natomiast w sytuacji, gdy zdarzenie uznane jest za wypadek przy pracy, wynagrodzenie i późniejszy zasiłek z ZUS to 100%.

Możliwość odmowy świadczeń wynika nie z art. 8, lecz z art. 21 ustawy wypadkowej. Pozwala on ZUS-owi odmówić wypłaty, jeżeli pracownik doprowadził do zdarzenia umyślnie lub poprzez rażące niedbalstwo.

A więc co jeśli zdarzenie uznano za wypadek z winy pracownika? Wtedy zaczyna działać art. 21 ustawy wypadkowej. Ten przepis pozwala ZUS-owi odmówić świadczeń, jeśli pracownik doprowadził do wypadku celowo lub poprzez rażące niedbalstwo. Dwie ważne rzeczy:

• Rażące niedbalstwo to nie drobny błąd. To ignorowanie oczywistych zasad, np. praca bez kasku po pięciu przypomnieniach. Zwykłe niedopatrzenie nie powoduje tak surowych konsekwencji.
• Jeśli wina nie ma charakteru „rażącego”, wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy i tak przysługuje. Może to być 80% albo 100%, zależnie od tego, jak zakwalifikowano zdarzenie.

Czyli: pracownik popełnił błąd, ale jeśli był to błąd zwykły – wypłata nadal będzie. Dopiero działanie celowe albo całkowicie lekkomyślne powoduje problemy.

W praktyce wygląda to tak, że komisja powypadkowa musi bardzo precyzyjnie ustalić, co doprowadziło do urazu. I właśnie ta ocena decyduje o tym, czy pracownik dostanie pieniądze. Wiele osób o tym nie wie i boi się zgłaszać wypadki, bo myślą, że każda wina odbiera świadczenia. A tak nie jest – prawo różnicuje winę lekką od ciężkiej.

Czasem wystarczy jedno zdanie w protokole, by sytuacja wyglądała zupełnie inaczej. Można więc powiedzieć, że wina pracownika nie przekreśla zwolnienia – tylko wpływa na wysokość świadczeń. L4 zostanie wystawione zawsze, natomiast wysokość świadczenia zależy od tego, czy protokół powypadkowy wskaże winę umyślną lub rażące niedbalstwo. Jeśli takiej winy nie ma, zasiłek działa normalnie i wynosi 100%.

 

Odszkodowanie za wypadek z winy pracownika

Sporo osób myśli, że „jak pracownik zawinił, to nic mu się nie należy”. A rzeczywistość wygląda inaczej. Odszkodowanie z ZUS jest jednym świadczeniem, a odszkodowanie cywilne – drugim. I oba podlegają innym zasadom.

Najpierw ZUS.

Ustawa wypadkowa daje prawo do jednorazowego odszkodowania, ale pod warunkiem, że pracownik nie spowodował wypadku celowo albo przez rażące niedbalstwo. Jeśli tak było – odszkodowania może nie być. Ale znów: drobna pomyłka, zwykły błąd, nieuwaga – nie wykluczają świadczenia.

Inna sprawa to odpowiedzialność pracodawcy.

Nawet gdy pracownik zawinił, pracodawca nadal ma obowiązki wynikające z art. 207 Kodeksu pracy. To on odpowiada za organizację stanowiska, sprzęt, szkolenia, nadzór. Dlatego często komisje ustalają tzw. współwinę. Oznacza to, że pracownik popełnił błąd, ale pracodawca też nie dopilnował wszystkich elementów bezpieczeństwa.

Co z odszkodowaniem prywatnym?

Jeśli pracodawca popełnił zaniedbanie – chociażby niewłaściwe oznakowanie strefy pracy – to nadal może odpowiadać cywilnie. Wtedy wina pracownika nie przekreśla wszystkiego, lecz zmniejsza wysokość odszkodowania.

Można to podsumować prosto: odszkodowanie może przysługiwać nawet wtedy, gdy pracownik miał udział w zdarzeniu, o ile nie zrobił tego celowo i nie ignorował w sposób oczywisty zasad BHP.

 

Ile jest czasu na sporządzenie protokołu powypadkowego?

Protokół to dokument, który potrafi zmienić sporo. Zawiera opis zdarzenia, wskazanie świadków, przyczynę urazu oraz ocenę, czy wypadek był spowodowany błędem pracownika. Bez niego ZUS nie wypłaci świadczeń. Dlatego ważne jest, ile czasu ma pracodawca na jego przygotowanie.

Odpowiedź znajduje się w § 9 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Termin wynosi 14 dni od momentu zgłoszenia wypadku. Ten czas może zostać przedłużony, jeśli są przeszkody, np. brak świadków, trudno dostępne nagrania, konieczność powołania biegłego.

W praktyce protokół często powstaje szybciej. Ale bywa też, że trwa to dłużej, bo trzeba ustalić stopień winy. A to z kolei wpływa na wszystkie późniejsze decyzje: na wysokość wynagrodzenia, zasiłku, a nawet odszkodowania.

Warto pamiętać, że pracownik ma prawo wnieść zastrzeżenia do protokołu. Jeśli coś jest opisane niejasno albo sugeruje winę mimo niejasnych okoliczności – można domagać się korekty. To ważne, bo często jedno źle opisane zdanie zmienia cały przebieg sprawy.

 

FAQ - najczęściej zadawane pytania

1. Czy wypadek z winy pracownika nadal jest wypadkiem przy pracy?
Tak, jeśli spełnia definicję z art. 3 ustawy. Wina nie usuwa statusu wypadku.

2. Czy wina pracownika zabiera prawo do wynagrodzenia za czas niezdolności?
Nie, chyba że była umyślna albo rażąca. Przy zwykłym błędzie wynagrodzenie nadal przysługuje.

3. Czy ZUS może odmówić wypłaty zasiłku po wypadku?
Może, ale wyłącznie wtedy, gdy pracownik doprowadził do wypadku umyślnie lub przez rażące niedbalstwo.

4. Czy L4 przysługuje po wypadku z winą pracownika?
Tak. Lekarz wystawia L4 niezależnie od winy. Różni się tylko prawo do 100% świadczenia.

5. Czy za wypadek z winy pracownika można dostać odszkodowanie z ZUS?
Tak, jeśli wina nie była ciężka. Zwykłe niedopatrzenie nie blokuje odszkodowania.

6. Czy pracodawca odpowiada, gdy pracownik sam zawinił?
Tak, jeśli występuje współwina wynikająca z organizacji pracy, braku nadzoru lub zaniedbań BHP.

7. Ile czasu ma pracodawca na sporządzenie protokołu powypadkowego?
14 dni od zgłoszenia wypadku.

8. Czy można poprawić protokół powypadkowy?
Tak. Pracownik może zgłosić zastrzeżenia, jeśli opis jest niepełny lub sugeruje nieuzasadnioną winę.

9. Czy odszkodowanie cywilne przysługuje, gdy pracownik popełnił błąd?
Może przysługiwać, ale bywa pomniejszone o stopień przyczynienia.

10. Czy każdy błąd pracownika to rażące niedbalstwo?
Nie. Rażące niedbalstwo to ignorowanie oczywistych zasad. Zwykły błąd nie jest traktowany tak surowo.

Źródła

^{https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20021991673/U/D20021673Lj.pdf
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19740240141/U/D19740141Lj.pdf
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20091050870}